Lot – Zeruya Shalev
Gelezen: “Lot” van Zeruya Shalev.
door Wike Spoelstra
Zeruya Shalev is in 1959 geboren in de kibboets Kinneret. Ze is master in bijbelstudies en werkt als literair redacteur bij uitgeverij Keshet. Op 29 januari 2004 raakte ze, nadat ze haar zoon naar de kleuterschool had gebracht ernstig gewond toen ze net op het moment dat een zelfmoordterrorist een stadsbus opblies langs die plek kwam. De auteur Meir Shalev ( overleden 11 april 2023) is familie.
Wie is in dit boek de hoofdpersoon? Rachel een vrouw van 92 jaar of Atara, bijna 50, of haar vader, de bekende hersenonderzoeker professor Menachem ( Mano) Rubin, die onlangs op 91 jarige leeftijd is gestorven. Of het lot dat beide vrouwen met elkaar verbindt?
Of het LOT als je bestemming?
Atara heeft een moeilijke relatie met haar vader. Als ze eindelijk bereidt is haar zus een dag af telossen om voor haar zieke bedlegerige vader te zorgen en zijn kamer binnen komt , zegt hij: “Ben jij uit Tel Aviv gekomen? Ik wist dat het je zou lukken! Ik heb mijn hele leven op je gewacht. …..Wat ben je mooi vriendin van mij……..Ik heb je niet bedrogen Rachel, ik heb geen andere vrouw gehad , zoals ik je beloofd had…..” Het zijn niet de woorden, maar de toon waarop deze woorden gezegd worden. Zo liefdevol, Atara wist niet dat haar vader lief kon hebben. Het zijn deze woorden, die haar besluiten, na de dood van haar vader op zoek te gaan naar deze Rachel. Rachel , heel toevallig is Atara er als puber achter gekomen van zijn eerste huwelijk met haar, maar daar mocht absoluut niet over worden gesproken, ze wist niet dat die zoveel voor haar vader heeft betekend.
Ze wil deze vrouw ontmoeten. Rachel houdt in eerste instantie de boot af.
Dat Atara haar wil bezoeken roept van alles bij haar op, herinneringen die zij heeft weggestopt. Haar twee zoons weten niet van haar eerste huwelijk. De oudste zoon is vol verwijten naar haar, de tweede gaat in de voetsporen van de Breslower chassied, rabbi Nachman. Rachel en Mano hebben elkaar leren kennen bij de ondergronds, Lechi. strijders voor de vrijheid van Israël, gericht tegen de Britten Nog altijd is er bij haar de grote vraag, waarom Mano zich van haar heeft afgekeerd, van haar is gescheiden. Het in eerste instantie opzien naar de ontmoeting met Atara groeit uit , vooral na het rouwbezoek aan Atara nadat haar man plotseling is overleden, naar de wens haar te ontmoeten. Mooi is het hoofdstuk waarin Rachel, want het Nieuwjaar en Grote verzoendag komen er aan, nadenkt over de twee bokken.( pag 336) Twee bokken, identiek, zonder elkaar hebben ze geen betekenis. Samen maken ze deel uit van één gedachte. Zowel de uitverkorene als de verstotene waren nodig voor de complete verzoening. Zo was ook de liefde van Mano en haar voor elkaar, en was daarin ook hun lot?
Atara, de tweede dochter van Mano heeft een moeilijke relatie met haar vader. Ze kan het bijna nooit goed doen, ze krijgt altijd de schuld en niemand die het voor haar opneemt. Ja op haar twintigste verjaardag is er die onbekend op haar feestje die het voor haar opneemt, Doron. Met hem trouwt ze maar scheidt van hem als hun dochtertje een kleuter is. Via haar werk ontmoet ze Alex, haar grote liefde. Samen krijgen ze een zoon, Eden. Alex sterft plotseling. Zijn laatste woorden waren: “ waar is Eden, ik heb het antwoord op zijn vraag”. De wanhoop bij Atara, proberen haar man weer tot leven te wekken, het moeten accepteren dat hij dood is, de vragen, de boosheid dat hij haar alleen achterlaat met een zoon waar ze zich zorgen over maakt, het verdriet, het schuldig voelen,…. De gedachten in Atara’s hoofd houden niet op. En dan is er de zorg over Eden. Alex was er op tegen dat hij in dienst ging, bij de commando’s. Maar nu is hij thuis , komt zijn kamer bijna niet uit. Atara heeft op zijn computer een artikel zien staan over zelfdoding bij soldaten. Een paar weken na het overlijden van Alex, vertelt Eden dat hij nog altijd met de laatste woorden van zijn vader bezig is en waarschijnlijk het antwoord weet. Hij wilde dat ik een tesjoeva zou doen, terugkeren naar het Jodendom. Hierop volgt een heftige reactie van Atara. Nee!. Nee! In de nacht gaan haar gedachten weer. Ze is in gesprek met Alex. Maar ze beseft dat zijn stem een van haar eigen stemmen is. Ze herziet haar “moeder zijn”, haar kinderen die niet langer afhankelijk van haar zijn. Ze zal een briefje voor haar zoon achterlaten. “Voorspoed op al je wegen, mijn schat en dat je behouden mag aankomen op je bestemming”. De relatie met haar vader, haar eerste huwelijk. De woede die er in haar leefde. Het kleine meisje in haar. Haar huwelijk met Alex, “we wisten geen van beiden lief te hebben en zijn er niet in geslaagd het samen te leren…zo waren we. ….Je zult altijd bij mij zijn en ik zal je altijd missen, maar op gemis berust misschien de hele wereld.” Ze beseft dat er een Nieuwjaar aanbreekt, een nieuw hoofdstuk in haar levensboek. Er zijn de woorden van Alex die haar daarbij helpen. Zij als architect die zich altijd bezig houdt met het restaureren. De woorden: “Heb je nooit eens zin om iets helemaal nieuws te bouwen dat beantwoordt aan een huidige behoefte in plaats van te creëren vanuit iets bestaands….Wees niet bang, je hebt het in je, geloof me”, zei hij dan. Maar eerst wil ze Rachel weer zien. Ze wil haar en het leven dat Rachel heeft geleid leren kennen en met haar de verwondering delen over hun gemeenschappelijk lot. En de woorden van haar vader aan haar over brengen.
Het LOT, het is ook tot je bestemming komen.
Meer over de zondebok: Jonathan Sachs, Leviticus, boek van het heilige, hfd V1, Acharee Mot – Na de dood, pagina 223