Thuisgehaald
Het was aan het eind van de tweede wereldoorlog. Zwaar beschadigd krabbelde Walcheren overeind, november 1944. Het hart van Middelburg was al jaren daarvoor in puin gelegd, Vlissingen was fel beschoten, en overal was water. De synagoge in de Middelburgse Herenstraat had de brand van 17 mei 1940 overleefd, maar niet de granaten in de laatste fase van de bevrijding. Een Engelse granaat sloeg in het dak, en gaf regen en wind vrij spel. Voor een deel was de inventaris al bij het begin van de oorlog in veiligheid gebracht.
Er stonden nog wel twee mooie grote stoelen, met een kopwerk van bijzonder houtsnijwerk. Maar de joden waren weg. Afgevoerd per trein in maart 1942 (zie de plaquette in de stationshal), een enkeling was ondergedoken. De twee bijzondere stoelen werden meegenomen door iemand. Meegenomen naar huis, mooie stoelen, zitten lekker ook nog…. Later verkocht hij ze. Dat ze niet van hemzelf waren en eigenlijk niet bij hem thuishoorden, och, wie let daarop? De joden waren toch weg?
Lange tijd later stonden ze bij een antiquair. Gekocht uit een erfenis. Inmiddels was de synagoge in 1994 herbouwd en weer volop in gebruik. De joodse gemeente groeide, er kwamen weer wekelijkse diensten en het Zeeuwse joodse leven bruist weer op.
Maar de stoelen kwamen niet terug … Pas nu, dankzij een legaat, kon de Stichting Synagoge de stoelen terugkopen die eertijds ontvreemd waren. Stoelen die thuishoren in deze herbouwde sjoel. Het zijn stoelen met een bijzondere functie: mogelijk zijn ze gebruikt bij besnijdenissen. Twee stoelen: één voor de (vader of) grootvader die het jongetje van acht dagen oud vasthoudt, en één voor Elia. De profeet Elia is er immers altijd bij.
Of de stoelen staan voor de chatan (bruidegom) Tora en de chatan Beresjiet, de voorlezers van het laatste stukje Deuteronomium, gelijk gevolgd door het eerste stukje Genesis, bij Simchat Tora aansluitend aan het Loofhuttenfeest.
Het houtsnijwerk laat niet alleen de Zeeuwse leeuw zien, ook het symbool van Middelburg en van de Joodse Gemeente Zeeland, zoals je die ook vindt op de oude voorhang uit Middelburg in het Joods Historisch Museum. Een afbeelding daarvan is gebruikt voor het boek “De sjoel van Zeeland”, Auteur: P.W. Sijnke, bol.com.
Het blijft een beetje wrang dat je moet terugkopen wat je ooit ontstolen is, maar we kunnen de Stichting Synagoge Middelburg en de gebruikers van de synagoge, de Joodse Gemeente Zeeland, van harte gelukwensen met deze aanwinst, de bijzondere stoelen die zijn thuisgehaald; aangekocht en gerestaureerd dankzij een legaat van de onlangs overleden Anne Bliek. Zij was bestuurslid van de Stichting Synagoge van het eerste uur. Haar nagedachtenis blijft bewaard en zij tot zegen.
Heleen Pasma, Middelburgs Kerkblad (2012)