Joods-Christelijke Dialoog

De slimste mens?

Van Rossem

Reproductie van een anti-Joods vooroordeel    
Ook deze bijna voorbije zomerweken wordt door KRO-NCRV de quiz “De Slimste Mens” uitgezonden. Voorafgaande aan de aflevering van woensdag 5 augustus wordt de kijker gewaarschuwd voor, laten we zeggen, fors taalgebruik. Een piepklein icoontje van een schreeuwend mannetje staat linksboven in het scherm. Dat zal bedoeld zijn voor de forse vloek die in de uitzending klinkt. Maar voor mij sloeg het vooral op een bijdrage van Maarten van Rossem.
Van Rossem heeft een belangrijke functie in het programma. Hij is voorzitter van de jury.

Maar dat hoort bij de knipoog van het programma. Want Van Rossem jureert helemaal niks. Als wetenschapper debiteert hij van tijd tot tijd passende wetenswaardigheden. Voor het overige is Maarten van Rossem de somberende pias. Het zij zo.

Waar hij van het pad van de wetenschap afwijkt en zijn persoonlijke meningen verkondigt, is het oppassen geblazen. Vooral wanneer het gaat om bijbel, godsdienst, religie. Waarschijnlijk is geloven voor Maarten van Rossem het meest irrationele waartoe de mens in staat is, een kwaal die al lang genezen had moeten zijn. En opnieuw zeggen we: het zij zo.

Maar het gaat fout wanneer Van Rossem, niet gehinderd door veel kennis van zaken, apert anti-Joodse vooroordelen reproduceert. Dat gebeurde gisteravond, 5 augustus. Het begint wanneer Van Rossem het Oude Testament een idioot en krankjorum boek en een collectie extreem gewelddadige geschriften noemt. De vraag naar het geweld in (alle) religieuze geschriften is een heel legitieme vraag. Het Overlegorgaan van Joden en Christenen in Nederland heeft er nog onlangs een publicatie aan gewijd.

Maar door in één bruuske beweging het Oude Testament als krankjorum terzijde te schuiven, ontkent Van Rossem ook de rol die deze collectie geschriften speelt als bron voor een onuitputtelijk rijke Joodse traditie van Talmud en Midrasj. Je kunt aannemen dat Maarten van Rossem onbekend is met de rijkdom van de Joodse traditie. Dan is zijn bruuskheid een uiting van onkunde. En dat is gewoon dom. Van Rossem heeft genoeg tijd gehad om zijn gebrek aan kennis aan te vullen. Het zal er nu wel niet meer van komen. Maar ook dan zou je kunnen zeggen: het zij zo.

Het gesprek wordt echt pijnlijk, zeker voor christenen, wanneer Jezus als getuige aan Maarten van Rossems zijde ten tonele moet verschijnen. Want Jezus had het tenminste nog over liefde en zo. Dat is toch wat anders dan dat gewelddadige, krankjorume Oude Testament! Hier zien we in geseculariseerde vorm een anti-Joods vooroordeel terugkomen waarvan – toegegeven - de oorsprong nergens anders dan in kerk en theologie te vinden is. Eeuwenlang heeft de kerk de tegenstelling tussen Oude en Nieuwe Testament, tussen Jezus en het Joodse volk, zo veel mogelijk aangescherpt. Wel, dat hebben de Joden uiteindelijk geweten. Nu de kerk al langere tijd bezig is zich van deze boze wegen te bekeren, blijkt er in Nederland in ieder geval nog één persoon te zijn die onbekommerd deze kwalijke vooroordelen hanteert: Maarten van Rossem. En je zou tot slot kunnen zeggen: ach, het zij zo. Laat maar.

En toch, er is nog één stap te gaan. Want er is een organisatie, KRO-NCRV, die deze reproductie van anti-Joodse vooroordelen kennelijk zonder enig probleem laat passeren. Een excuus aan de Joodse gemeenschap zou op zijn plaats zijn. In ieder geval vind ik dat christenen dit soort onzin niet zonder commentaar mogen laten passeren. Ook ter wille van de Joodse gesprekspartners in de dialoog. KRO-NCRV: kijk eens wat meer naar elkaar om!

Dick Pruiksma

In de eerste ronde van De Slimste Mens, aflevering 18 van seizoen 18, uitgezonden op woensdag 5 augustus 2020, stelt quizmaster Philip Freriks de vraag: Hoe heet het tweede boek van het Oude Testament. Huub Stapel, volgens zichzelf totaal atheïst, Marije Knevel, nadrukkelijk aangekondigd als de dochter van …, noch Astrid Kersseboom weten het antwoord. Kan gebeuren. Dan ontspint zich het volgende gesprek.

Philip Freriks: Marije, jij hebt toch een christelijke opvoeding gehad. Heb jij nog veel Bijbelkennis? Dat komt hier wel van pas hoor.
Marije Knevel: Sorry papa. Dat is denk ik wel mijn antwoord.
Philip Freriks: Het is Exodus overigens. (Tot Marije Knevel:) De bijbel, dat zit wel goed in je hoofd verder?
Marije Knevel: Nee.
Philip Freriks: Heb je het verdrongen?
Marije Knevel: Nee, dat ook niet. Ik heb het omarmd en eruit gehaald wat waardevol is.
Philip Freriks: Okay, de rest fffft…zo ongeveer?
Huub Stapel: Als je het als levensles ziet... Mijn kinderen hebben de kinderbijbel gelezen en als levensles, als moraliteit is dat hartstikke goed.
Maarten van Rossem: Ja, het gekke is dat toch – ik vind het best hoor – maar dat natuurlijk het Oude Testament een totaal krankjorum, gewelddadig en idioot boek is. Een boek is het eigenlijk niet. Een collectie van teksten van heel gevarieerde leeftijd. Je zou nog het Nieuwe Testament, dan zou ik zeggen de prediking van Jezus daar kan je inkomen als boodschap. Maar het Oude Testament! Dat is natuurlijk onbegrijpelijk dat dat functioneert als een van de zogenaamde grondslagen van onze cultuur.
Philip Freriks: Ja, want het gaat er nog wild aan toe hé?
Maarten van Rossem: Het is extreem gewelddadig.
Philip Freriks: We gaan door, Huub voor tien seconden …….
Eens in de zoveel jaar is het op de eerste zondag van oktober niet alleen Israëlzondag maar staat ook nog Matteüs 21 op het rooster. Dit jaar weer dubbel pech! Want maak maar eens duidelijk dat het doden van de ontrouwe knechten niet anti-joods bedoeld is. Maar stel nu eens dat die wijngaard niet voor “Israël” staat? Dr. Lieve Teugels (foto), docent Jodendom en Hebreeuws aan de Protestantse Theologische Universiteit, doet alvast een voorzet. Zie rechterkolom.